İnsan kanın pH’sinin 7,4’te kalmasında etkili olan karbonik asittir. Karbonikasit hücre solunumu sırasında açığa çıkan karbondioksidin su ile birleşmesi sonucuoluşur. Karbonik asit (H2CO3 ) sulu ortamda hidrojen (H+) ve bikarbonat iyonlarına(HCO3) ayrışır. Ortamda hidrojen iyonu derişimi artar, pH düşer. Bu durumda kanınasitliği de artar. Kan pH’si düştüğünde bikarbonat iyonları hidrojen iyonlarınıtekrar kendisine bağlar. Böylece pHdengelenir.
Kalsiyum ve fosfor tuzları , dişlerin ve kemiklerin yapısınakatılmakta
Kalsiyum tuzları, kasların kasılmasında, kalbin ve sinir hücrelerininçalışmasında, hücrelerarasıiletişimdevebazıtepkimelerihızlandıranenzimlerinçalışmasında
Klortuzları,mideözsuyununüretimindevehormonlarınçalışmasında
Fosfor, ATP’nin ve nükleik asitlerinyapısına
Demir , hemoglobinin yapısınakatılır.
ORGANİK BİLEŞİKLER
Organikbileşikler;
Karbonhidratlar, lipitler, proteinler,vitaminler,enzimler, nükleikasitlerveATP’dir.
Organik bileşikler enerji verici, yapı maddesi ve düzenleyici olarak görev yaparlar.
Enerji verimi sırası ;
Yağlar, proteinler, karbonhidratlar
Kullanım önceliği sırası;
Karbonhidratlar,yağlar,proteinler
Soru: Enerji verimi en düşük olan karbonhidratlar olmasına rağmen ilk kullanım önceliği olan yine karbonhidratlardır.Bunun nedeni nedir?
Soru: Canlı enerji gereksinimini neden en son proteinlerden karşılar?
KARBONHİDRATLAR
Karbonhidratlar içerdikleri şeker sayısına göre monosakkaritler,disakkaritler ve polisakkaritler olmak üzere 3’e ayrılır.
Monosakkaritler
Disakkaritler
Glikoz + Glikoz ………….. Maltoz(arpa şekeri) +su
Glikoz + Fruktoz …………..Sakkaroz(çay şekeri) + su
Glikoz + Galaktoz ………….Laktoz (süt şekeri)+ su
Polisakkaritler
|
Polisakkaritlerin hepsinin yapısında glikoz bulunmasına rağmen farklı olmasının nedeni glikozların sayısı ve bağlanma şekillerinin farklı olmasıdır. |
YAĞLAR
Yapılarınıkarbon(C), hidrojen (H), oksijen (O)elementlerioluşturur; fosfor (P)ve azot (N) dabulunabilir.
Eter,kloroform,benzen,asetongibiorganikçözücülerde çözünürken,sudaçözünmez yadaçokazçözünür.
Lipitler;nötral yağlar, fosfolipitler, vesteroitlerolarak gruplandırılabilir.
Trigliseritler(Nötral Yağlar)
Trigliseritlerbirgliserolmolekülüileüçmolekülyağasidininesterbağlarıylabağlanmasısonucu oluşur. Gliserol ile yağ asitleri arasında 3 ester bağı kurulur. Ester bağları kurulurken üç sumolekülü açığaçıkar.(Esterleşme)
Hayvanlarda depo edilir.
Protein ve karbonhidratlara oranla daha fazla enerji verirler. Bu nedenle daha fazla oksijene gereksinim duyulur.
Trigliseritlerin yapısında yer alan yağ asitleri uzun bir karbon atomu zincirinden oluşmuştur.Zincirin bir ucunda karboksil grubu (-COOH) bulunurken diğer karbon atomlarına da hidrojenbağlanmıştır. Yağasitleridoymuşvedoymamışyağasitleriolmaküzereikigruptaincelenir.
Doymuş yağ asiti;
Karbon zincirleri arasında tek bağ bulunur.Tek bağ bulunduğu için karbon atomları hidrojene doymuştur.
Oda sıcaklığında katı halde bulunur.
Hayvansal kaynaklıdır.
İç yağ,kuyruk yağ,tereyağ.
Doymamış yağ asiti
Karbon zincirleri arasında tek bağ ve çift bağ bulunur.Çift bağ bulunan yerlerde hidrojen eksik olduğu için hidrojene doymamıştır.
Oda sıcaklığında sıvı halde bulunur.
Bitkisel kaynaklıdır.
Ayçiçeği yağı,mısır yağı,soya yağı, pamuk yağı,fındık yağı.
| Bitkisel yağların doymamışyağ asitleri hidrojenledoyurulduğundamargarin eldeedilir. |
İnsan vücudunda oleik asit sentezlenebilirken linoleik asit sentezlenemez ve dışarıdan besinlerle alınır.
| Vücuttasentezlenemeyenvevücudadışarıdanalınmasıgerekenyağasitlerinetemel(esansiyel)yağ asitleridenir. |
Fosfolipitler
Fosfolipitlerfosfatgrubuiçeren birbaşileburayabağlıikiyağasidindenoluşur.
Hücre zarı yapısında bulunur.Zar çift katlı fosfolipit tabakalıdır.
Fosfat grubu suda çözünmez, yağ asitleri suda çözünür.Bu nedenle yağ asitleri birbirine dönük (hidrofobik), fosfat kısımları ise suya dönük(hidrofilik) şekilde yerleşirler.
Steroitler
Erkekvedişieşeyhormonlarınınyapısınakatılır.
Hücre zarının geçirgenliğinive dayanıklılığını arttırır.
Dvitamini yapımındakullanılır.
Sinir hücrelerinde yalıtım görevi görür.
Hayvanlarda kolesterol steroit yapılıdır. Hücre zarının yapısında bulunur.
Bitkilerde kolesterol bulunmaz.
Lipitlerin görevi;
1.Hücre zarının yapısına katılır.
2.Eşey hormonlarını yapısına katılır.
3. Deri altında ve iç organların çevresindeki depo yağlar canlıyı soğuktan, darbelerden korur.
4.Kış uykusuna yatan hayvanlarda depo edilir.
5.Göçmen hayvanlarda depo edilir.
Proteinler büyük ve karmaşık yapılı organikbileşiklerdir.
Yapılarında karbon (C), hidrojen (H), oksijen (O) atomlarıyla birlikte proteinlerde azot (N) elementi de yer alır. Ayrıca yapılarında kükürt (S) ve fosfor (P) da bulunabilir.
Yapı birimleri aminoasitlerdir.
Bir amino asidin yapısında amino grubu (NH2 ), karboksil grubu (-COOH)ve radikalgrup (R) vardır .
Aminoasitlerdeki çeşitliliğin nedeni radikal (değişken) gruptur.
Amino asitler birbirlerine amino ve karboksil gruplarıylabağlanır.
İki amino asidin birleşmesi sırasında bir molekül su çıkarak peptit bağı kurulur.
İki amino asidin bir peptit bağıyla birleşmesi …………………dipeptit,
Üç amino asidin iki peptit bağıyla birleşmesi …………………tripeptit,
Çok sayıda amino asidin birleşmesi ………………………….. polipeptit oluşur.
Bazı proteinler birkaç polipeptitin birleşmesiyleoluşur.
Amino asitler dehidrasyon sentezi sonucu birleşerek proteinleri oluştururken, proteinler hidrolizle yapı birimleri olan amino asitlere ayrışır.
Doğada yirmi çeşit amino asit bulunur. Bu amino asitlerden sekiz tanesi insan vücudunda sentezlenemez. Besinlerle dışarıdan almamız gereken amino asitlere temel (esansiyel) amino asitler denir.Bitkiler bütün amino asitleri kendilerisentezler.
Proteini oluşturan amino asitlerin çeşidi, sayısı ve dizilişleri hücre DNA’sı tarafındanher canlıda farklı şekilde belirlenir.Bu nedenle proteinler her canlıda kendineözgüdür.
Protein sentezi sırasında amino asitlerin dizilişi genlerle kontroledilir.
*Isıtma,yüksekbasınçvetuzderişimigibietkenlerproteinlerinyapısınınbozulmasına denatürasyon adı verilir. Denatürasyon sonucu proteinler aktifliğinikaybeder.
Proteinleringörevi;
*Dokuların yapısınakatılır.
*Hücre zarının yapısına katılarak madde geçişlerinde önemli roloynar.
Bazı hormonların yapısında proteinlerbulunur.
*Bağışıklık sisteminde görevalır.
*Enzimlerin yapısınakatılır.
*Yıpranan hücrelerin yerine yenilerinin yapılmasında görevalır.
*Alyuvarların yapısında bulunan hemoglobinin,kan proteini olan albumin,globulin ve fibrinojenin yapısınakatılır.
*Hücre içi ve hücre dışı sıvı dengesinin korunmasında rolalır.
*Enerji sağlamak içinkullanılır.
*pH değişikliklerinidengeler.
VİTAMİNLER
Büyüme ve gelişmede etkilidirler.
Üremede etkilidirler.
Vücudun direncinin artmasını sağlarlar.
Enzimlerin yapısına koenzim olarak katılırlar.
| YAĞDA ERİYEN VİTAMİNLER | SUDA ERİYEN VİTAMİNLER |
|
|
A vitamini:
D vitamini:
E vitamini:
K vitamini:
B Grubu vitaminleri:
C vitamini: